Putdeksels met stadswapens

Chris vond deze geweldig mooie deksel in de Altstadt van München. Het excellente voetenwerk maakt het plaatje helemaal af. Het is een topstuk in de collectie.  Het gaat hier om een sprekend wapen bij uitstek. De Mönch (monnik) roept zijn eigen 'naam' en wijst naar de stad. Bewonder de mooie kleuren van het stadswapen via deze link en lees daar ook een aardig weetje over de Münchener Kindl.

Op het Deense eiland Bornholm, in het kleine stadje Svaneke, vond Ron deze prachtig mooie deksel. Sinds 2003 kent het eiland slechts één gemeente: Bornholm. Daarvoor was het eiland opgedeeld in enkele kleine gemeenten. Het deksel dat we hier zien bestaat uit twee wapens van die ooit zelfstandige gemeenten:  Nexø  en  Svaneke . Van 1970 tot 2003 vormden beide één gemeente: Nexø Kommune. De bootshaak van Nexø wijst op het belang van de haven en de visvangst voor het stadje. Met het wapen van Svaneke (de zwaan) hebben we weer een sprekend wapen te pakken want letterlijk betekent Svaneke baai van de zwanen . 

Ik wist dat Boxmeer deze deksel heeft en daarom nam ik gisteren eindelijk eens afslag 6 van de A73 om er een foto van te maken. Sinds 2022 behoort Boxmeer tot de gemeente Land van Cuijk, daarvoor was het een zelfstandige gemeente die dit wapen voerde. Overigens in verschillende varianten maar steeds met een bok erop. De bok verwijst naar Jan Bok, de eerste vrije heer van Boxmeer. Een fraai voorbeeld van een sprekend wapen. Met een van de poten van deze bok is nog wel wat aan de hand. Benieuwd wat? Lees dan hier verder.

De studiereizen van Jan zorgen voor een ware schat aan Duitse putdeksels. Aan de vooravond van het EK-voetbal in Duitsland vond hij deze deksel in het stadje Rastatt in de deelstaat Baden-Württemberg. De deftige schoenen zijn van Jan, de gympen van zijn studievrienden. De dwarsbalk aan de linkerkant (heraldisch rechts) van het wapenschild verwijst naar het vroegere markgraafschap Baden. Heel opvallend is het vreemde symbool aan de rechterkant. Het stelt een Weinleiter voor, een ding waarvoor we in het Nederlands geen woord lijken te hebben. De Weinleiter hoort helemaal bij de wijncultuur in deze streek. Met deze ladders werden de zware wijntonnen verplaatst. Volgens de wikipagina werd het object door de lokale bevolking ook Raste genoemd en omdat dat woord lijkt op Rastatte is er sprake van een sprekend wapen.

Niet ver van Bamberg ligt het stadje Bad Staffelstein. In het kleine centrum van die stad liggen enkele glimmende putdeksels met een stadswapen op straat. Ingrid en ik vonden er een en zette hem op de foto. Voor de duiding van dit stadswapen op de Duitse Wikipagina moet je wel een paar minuten uittrekken. De vier lagen gestapelde bakstenen staan symbool voor Staffelstein. Een mooi voorbeeld van een sprekend wapen . De ruiter op het steigerende paard is niet de befaamde Alwin Schockemöhle maar de heilige Joris van Cappadocië.

Van de nood een deugd maken. Dat deed ik in Greifswald waar ik Ingrid moest ophalen wegens een nare struikelpartij. Dat dit stadje in het uiterste noordoosten van het land heus wat te bieden heeft, zie je op de putdeksels van de stad: Universitäts- und Hansestadt . De Duitse Wikipedia vertelt alles over dat roemrijke verleden en verklaart in hoofdstuk 4.3 ook het wapen. De griffioen en de boomstronk waar het beest uitklimt, symboliseren de plaatsnaam. Griepswolde, zoals de stad in het Nederduits luidt, heeft dus een zogenaamd sprekend wapen .

Ingrid stuurde mij dit eenvoudige en toch boeiende wapen van Hansestadt Stralsund op. Aardig detail vind ik de restjes water die nog in de oogjes van de letters R en D zitten. Zo kleurde ik - en wie niet - deze letters ook in de schoolagenda’s en -boeken in. Dit afgebeeld wapen is redelijk nieuw en dateert van 1938. Er is heel goed nagedacht over de symboliek.  Vertaald van de Duitse Wikipagina : "de pijlpunt staat als een ‘sprekend symbool’ voor het Slavisch woord stral in de plaatsnaam”. Het kruis is in dit geval een juridisch symbool. Boeiend dus en verdere studie waard.

Deze putdeksel vond ik net buiten het centrum van het Duitse grensstadje Emmerik. Ik was al op de terugweg naar Warnsveld. De putdeksel is geweldig mooi en dat geldt ook voor mijn spiksplinternieuwe en daarom nog hagelwitte wielrenschoenen. Die heb ik maar een paar keer gedragen want ze kregen de schuld van mijn knieprobleem. Moet ik in de titel nou Emmerik of Emmerich am Rhein zetten? Ik kies voor Emmerik. In beide gevallen is het symbool trouwens heel simpel en doeltreffend te herleiden naar een emmer. Een mooier voorbeeld van een sprekend wapen zul je niet snel vinden.

Frank was in de hoofdstad van Zwitserland en vond daar deze putdeksel. Mijn eerste Zwitserse deksel. De stevige Bernse beer valt jammer genoeg wat weg op het deksel. Daardoor is één piepklein detail niet te zien: de penis. De stad Bern heeft een zogenaamd sprekend wapen: Bern klinkt in al die Zwitserse dialecten als beer. Natuurlijk is er ook een legende. Bij de eerste jacht in het stichtingsgebied van Bern was de beer het eerste slachtoffer. Wikipedia heeft een hele pagina voor het stadswapen van Bern bestemd. Op die pagina lees je nog een bijzonder leuke anekdote over dat ontbrekende piepkleine detail.

In de schaduw van Venlo, maar wel in Duitsland, ligt het stadje Straelen. Ingrid liep er met de WIM-dames en kreeg deze putdeksel voor mijn verzameling te pakken. Voorbeeldig zijn de stampers aan de rand van het deksel geplaatst. Zelf had je het ook kunnen bedenken maar  Heraldry of the World  bevestigt dat de pijl op het wapen duidt op een straal. Dan is de link met de plaatsnaam natuurlijk snel gemaakt. In de heraldiek noemen ze zoiets een sprekend wapen.