Putdeksels met stadswapens

Jan vond deze deksel met het wapen van deelstaat Beieren in het noorden van de stad Regensburg. Dat laatste is een belangrijke toevoeging. Het noordelijke stadsdeel kwam in 1920 bij Regensburg en was daarvoor Beiers. Dat gold niet voor de oude stad Regensburg. Dat was een rijksvrije stad en daarom vind je daar juist putdeksels met het wapen van Stadt Regensburg . Voor de wapens van de deelstaten pakt de Duitse Wikipedia meestal groots uit. In het hoofdstuk Hoheitszeichen lees je alles over dit wapen van Beieren. Afgebeeld is het kleine wapen van de deelstaat. Het ruitjespatroon herkennen voetballiefhebbers meteen van het embleem van Bayern München. Bijzonder is de kroon bovenop het schild. Na het afschaffen van de monarchie in Duitsland kwam deze Volkskrone in de plaats van de koningskroon.

Zoon Jan stuurde een foto op van een putdeksel met het prachtige wapen van de Beierse stad Augsburg. Zijn schoen past er perfect bij. Op de deksel lijkt het wapen te bestaan uit een conifeer in een bloempot, als een koopje bij Intratuin met het netje er nog om. Bestudeer je het wapen op deze  Duitse Wikipediapagina dan blijkt het allemaal heel anders te liggen. Onderaan zien we dan een gouden kapiteel met een olijk gezicht erin verwerkt. Daarop staat een kegel van de alpenden. Die staat sinds 1467 op het wapen van Augsburg, volgens Wiki vanwege de vondst van een fragment van een Romeins grafmonument. De kegel staat symbool voor het verder leven na de dood. Voordat deze Zirbelnuss op het wapen kwam, lag er een tros druiven op het kapiteel. Ongetwijfeld van het antieke ras augster want dan kom je in de buurt van de naam van deze oude stad.

Dit is heel bijzonder: een putdeksel met het landswapen. Jan vond deze deksel in Bazel. De gifgroene veter van zijn metgezel fleurt de grijze massa nog een heel klein beetje op. Het Zwitserse wapen (wit kruis op een rood vlak) is afgeleid van dat van het kanton Schwyz. Dat kanton is een van de grondleggers van het eedgenootschap dat heeft geleid tot de huidige bondsstaat Zwitserland. Wikipedia weet nog te melden dat het wapen ook bekend is van het Zwitserse zakmes.

Jan was in provinciehoofdstad Arnhem en stapte daar op deze putdeksel. Het stadswapen toont een dubbelkoppige adelaar. Al in de dertiende eeuw werd die voorstelling in het stadszegel gebruikt. Vermoedelijk is die adelaar afgeleid van het wapen van de invloedrijke familie Van Arnhem. De gebruikelijke naamsverklaring van Arnhem (ik begeef mij op het gevaarlijke terrein van toponymie en druk mij dus voorzichtig uit) is dat het eerst woorddeel Arn verwijst naar het Germaanse arnu dat arend betekent en het tweede woorddeel naar heim (huis of thuis).

Net over de grens met Oostenrijk ligt de Hongaarse stad Sopron. Jan vond er deze mooie deksel. Sopron (ook bekend als Ödenburg) heeft een mooi stadswapen laten maken. Vier elementen vallen op. Natuurlijk de kasteelmuur met torens. Deze voorstelling staat uitgebreider beschreven op deze pagina . Om de muur staat de tekst Fidelissima Sopron Civitas: Sopron, de meest getrouwe stad. Die titel duidt op de keuze van de bevolking om bij Hongarije te blijven en niet over te stappen naar Oostenrijk. Links- en rechtsboven zijn twee gezichten afgebeeld. Het zijn de Heilige Maagd Maria met zoon Jezus. De olijftak symboliseert de vrede. Een dag later stuurde Jan nog een tweede variant van de deksel op. Schattig hoe scheef de letters van Sopron gegoten zijn.

Jan stuurde mij deze deksel uit de Hongaarse stad Sopron. Of die deksel daar ook echt hoort is maar de vraag, want afgebeeld is het wapen van Boedapest. Hoe dan ook, Hongarije staat nu op mijn putdekselkaart . De Duitse Wiki weet deze voorstelling weer haarfijn uit te leggen. Het wapen is een samenstelsel van kastelen, torens en poorten die Boeda en Pest vertegenwoordigen. Daar tussenin stroomt de Donau. Heraldisch rechts houdt een leeuw het schild stevig vast, links verricht een griffioen deze klus.

Jan en Jeroen waren in Utrecht en vonden daar deze putdeksel met heel bescheiden het wapen van de Domstad erop. Knip het shirt van Jens Toornstra of een andere voetballer van FC Utrecht in de vorm van een vierkant en je hebt min of meer het stadswapen van Utrecht . De twee driehoekige vlakken die samen een vierkantig geheel vormen, duiden op de twee afdelingen van de stadsschutterij. De ene afdeling voerde een rood wimpel ( keel in heraldische bewoordingen) en de andere een wit wimpel ( zilver ). Twee klimmende, gouden leeuwen houden het schild stevig vast.

Jan struint momenteel de Noord-Duitse steden af. Vandaag vond hij een geschikte putdeksel in Freie Hansestadt Bremen. Duidelijk is een sleutel te herkennen en dan weten we eigenlijk al meteen dat het de sleutel is van apostel Petrus. Deze topheilige was patroon van de dom van Bremen. De sleutel heeft een gotische en kenmerkende vorm en staat daarom ook wel bekend als de Bremer Schlüssel . De inwoners van de Hanzestad zijn maar wat trots op hun sleutel want een lokale spreuk luidt:  Hamburg ist das Tor zur Welt, aber Bremen hat den Schlüssel dazu . Meer aardigheden over dit stadswapen vind je op de Duitse Wikipagina . Een Breems aardigheidje...

Jan was in Erfurt en deed daar een hele putdekselstudie. Hij ontdekte een aantal Entwicklungsstufen van het Erfurtse wapen op de plaatselijke deksels. Erfurt voert als wapen het Mainzer Rad , want tot ongeveer het jaar 1802 hoorde de stad bij het aartsbisdom Mainz. De Duitse wiki vertelt er meer over. Sinds 1991 is Erfurt hoofdstad van de deelstaat Thüringen en ook dat trotse feit mag op een deksel worden vermeld. De moderne, huidige variant Een oude variant Het wapen in de hoeken gezet Een waar putdekselfeest...

Aan de oevers van de Elbe in de villawijk Nienstedten vond ik deze deksel met het Hamburgse stadswapen. Jan vond in augustus nog een bijzonder exemplaar met witte steentjes. Afgebeeld is een burcht met drie torens. De middelste daarvan duidt vermoedelijk op de in 1805 afgebroken Oude Mariadom. De stadspatrones manifesteert zich ook met de Mariaster boven de twee flankerende torens.

De studiereizen van Jan zorgen voor een ware schat aan Duitse putdeksels. Aan de vooravond van het EK-voetbal in Duitsland vond hij deze deksel in het stadje Rastatt in de deelstaat Baden-Württemberg. De deftige schoenen zijn van Jan, de gympen van zijn studievrienden. De dwarsbalk aan de linkerkant (heraldisch rechts) van het wapenschild verwijst naar het vroegere markgraafschap Baden. Heel opvallend is het vreemde symbool aan de rechterkant. Het stelt een Weinleiter voor, een ding waarvoor we in het Nederlands geen woord lijken te hebben. De Weinleiter hoort helemaal bij de wijncultuur in deze streek. Met deze ladders werden de zware wijntonnen verplaatst. Volgens de wikipagina werd het object door de lokale bevolking ook Raste genoemd en omdat dat woord lijkt op Rastatte is er sprake van een sprekend wapen.

Ludwigshafen - am Rhein hoor je daarbij te zeggen - schijnt een van de lelijkste steden van Duitsland te zijn. Jan was er op excursie en vond er deze no-nonsense putdeksel. Het afgebeelde anker duidt natuurlijk op de scheepvaart over de Rijn. De Duitse Wikipagina zegt het heel mooi:  Der Anker als Symbol der Schifffahrt soll die Stadt am Rheinhafen versinnbildlichen . Het anker op het deksel is nogal gestileerd en past goed bij de industriële stad Ludwigshafen...am Rhein.

De vier flinke stampers zijn van Jan en zijn studiegenoten, het dekselwapen is van deelstaat Rijnland-Palts. Zij vonden deze deksel op de Dag van de Arbeid aan de voet van het imposante  Slot Hambach . Op de deksel zijn de heraldische wapens te zien van de drie grondleggers van deze deelstaat die in 1946 werd gesticht. Het Sint Joris-kruis komt van het keurvorstendom Trier, de leeuw verwijst naar het keurvorstendom Palts en het kenmerkende Mainzer Rad werd ingezonden door het keurvorstendom Mainz. De Duitse Wikipedia heeft een erg uitgebreid artikel voor dit Landeswappen von Rheinland-Pfalz ingeruimd.

Jan stuurde mij deze klassieke deksel uit Leipzig. Van wie die andere paar schoenen zijn is mij onbekend. Tussen de hoop wapentierelantijnen is duidelijk de klimmende leeuw te zien. Het is de zogenaamde Meissner leeuw. Hoe dat zit, lees je hier op Wiki .

Jan, die komt nog eens ergens in Duitsland. En met al zijn reisjes komt hij ook dit soort deksels tegen. Het is niet het wapen van een stad of gemeente maar van een deelstaat. Na enig beraad heb ik besloten om ook deze categorie deksels op te nemen in de verzameling. Op het deksel lijkt het signet van de deelstaat gegraveerd: drie leeuwen onder elkaar.  In 1953 kreeg de deelstaat Baden-Württemberg zijn huidige vorm en na een flinke discussie ook een Landeswappen . Een grote variant, een kleine variant en dit signet. Meer weten doe je via deze link naar een eigen Wiki-pagina.

Bij inzending vertelde fotograaf Jan dat Heilbronn tot de lelijkste steden van Duitsland behoort, althans van de steden waar hij is geweest. Gelukkig vond hij daar wel een wapendeksel en dat maakte zijn bezoek toch zeker de moeite waard. Het wapen toont de zwarte rijksadelaar. Op zijn borst draagt die vogel een klein wapenschild. In de kleurenversie zie je dan van boven naar beneden een rood, zilveren en blauw balkje. Dat je die op het deksel niet ziet, is helemaal niet erg want volgens Heraldry of the World is de betekenis van die kleuren onbekend.

Hoe het precies zit weet ik niet, maar Jan had contact met ene Anne en die schoot deze foto in Dresden. Ik ben er blij mee. Toch even vermelden op de deksel: wij zijn de Landeshaupstadt ! Onder die trotste titel rechts een setje palen die naar het markgraafschap Landsbergen verwijzen en links de kenmerkende leeuw die symbool is voor het markgraafschap Meissen ( Wikipagina Dresden) .

Jan was op expeditie in de regio en kreeg in de loeioude stad Worms deze putdeksel onder zijn voeten. Volgens de Duitse Wikipediapagina lijkt het officiële stadswapen van Worms alleen te bestaan uit het schild met de sleutel van Sint Petrus, schutspatroon van de Wormse dom, en een later toegevoegde ster. Maar natuurlijk mocht de firma Buderus van het stadsbestuur ook de kenmerkende  Lindwurm op het deksel plaatsen. Dat mythisch, draakachtig wezen als stadssymbool komt al voor sinds de middeleeuwen . Met de naamgeving van de stad heeft de lintworm echter niks te maken.

Dit is natuurlijk een foto van Jan, ingezetene van de stad Mannheim. De duiding van het wapen van een Duitse stad vind je makkelijk op de Wikipediapagina van de betreffende stad. Bijna altijd is daar een speciaal hoofdstukje Wappen . Op de Mannheimwiki lees je de wapengegevens onder het hoofdstuk Hoheitszeichen . Het schild laat twee kenmerkende elementen zien. De leeuw refereert aan de keurvorsten van de Pfalz die enige tijd in Mannheim zetelden. Dat ander teken is een wolfsangel. In onze tijd vinden we dat maar een vervelend symbool. Hoe dat allemaal precies zit lees je beter op (bijvoorbeeld) deze pagina .

Deze foto kreeg ik van Jan. Hij was vanwege de studie Duitse taal en cultuur in Keulen/Köln en met het bestuderen van de interessante afbeelding op het deksel kon hij zijn studie meteen toepassen. Huub stuurde de foto’s met twee schoenen. In de rijksadelaar zijn verschillende symbolen gegraveerd. Bovenaan staan de drie kronen van de koningen Caspar, Melchior en Balthasar. Van deze drie heiligen worden relikwieën in de Keulse dom bewaard. De figuurtjes daaronder zijn elf vlammen die verwijzen naar de marteldood van de heilige Ursula van Keulen en haar gezelschap van 11.000 maagden. Van Jan, september 2018 Van Huub, maart 2024