Putdeksels met stadswapens

Deed de vorige inzending van Agnes al bij enkele fans van deze site de wenkbrauwen fronsen, deze inzending uit Otranto is nog veel gewaagder. Rechts op deze sterk afgesleten putdeksel zou het stadswapen van Otranto moeten staan. Pak dat wapen er maar snel bij op deze Wikipediapagina . De muurkroon met vijf torens is nog wel te herkennen, net als het schild en de lauwerkrans. Wat ontzettend jammer dat de voorstelling met de toren en vooral die slang die eromheen kronkelt niet meer zichtbaar is. De foto is gemaakt in het stadje zelf en daarmee is het aannemelijk dat het versleten wapen dat van Otranto is. Aan de linkerkant zien we de fascio littorio : een bundel staven met een bijl erin. Dat is het bedrijfslogo van de fabrikant. Mogelijk is dit nog een heel oude deksel, want dit bedrijfslogo met de wrange bijsmaak zal vast niet meer worden gebruikt.

Met de putdeksel uit Brugge liet Agnes al zien veel talent te hebben in het vinden van putdeksels met stadswapens. Met deze vondst uit Maastricht bewijst zij opnieuw een scherp oog te hebben. Het gaat om de twee vijfpuntige sterren rechtsboven: eentje op de deksel en de andere op de dekselrand. Voetballiefhebbers van een zekere leeftijd herkennen de ster van de shirts van MVV-sterspelers Willy Brokamp en Jo Bonfrère. Volgens deze Wikipediapagina over het Maastrichtse wapen is de betekenis van de ster niet helemaal duidelijk. Deze putdeksel heeft zelfs twee sterren en dat komt omdat de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in 1990 een eigen wapen kreeg met twee sterren: één voor Maria als Sterre der Zee en één voor de stad Maastricht. Agnes vond deze deksel dan ook aan de voet van de basiliek. Elders in de stad liggen de gewone TBS-putdeksels.

Deze putdeksel uit het Duitse stadje Höxter is een vondst van Ron. Höxter moet in de middeleeuwen een gastvrije stad zijn geweest want de stadspoort staat wijd open. Het hele poortgebouw met aanpalende kanteeltorens ziet er indrukwekkend uit. Op de Duitse Wikipediapagina van de stad staan de verschillende onderdelen nauwkeurig beschreven. Het getal 823 op de deksel verwijst naar de eerste schriftelijke vermelding van Höxter. Lodewijk de Vrome droeg toen de nederzetting  Hucxori over aan de nabijgelegen rijksabdij Corvey. De stadsrechten volgden rond 1250.

Deze deksel kwam voor de lens van Rons camera. Dat was in Hann. Münden. Sinds 1991 is dat de officiële naam van deze stad in het zuiden van Nedersaksen. Je mag dit naamsdeel uitspreken als Hann of voluit als Hannoversch . De stad met de wat merkwaardige naam voert een wapen met een trotse burcht. In het poortgebouw is een leeuw afgebeeld die verwijst naar de Welfen. Otto I uit dat zeer machtige adellijke geslacht had de stad in 1247 stadsrechten gegeven. Boven de poort staat een letter M. Die duidt niet op de aanwezigheid van een McDonald's, maar op Münden en bovendien is hij in het zwart en in een gotische letter. Bekijk het wapen met de mooie kleuren op deze Wikipagina .

Een van de meest merkwaardige putdeksels vond ik in Stadtlohn, een Duits stadje net over de grens met Nederland. Zowel de uitvoering als de voorstelling is bijzonder. Het lijkt erop dat er in de stad maar één exemplaar te vinden is, op de Markt aan de voet van de Sint Otgerkerk. Afgebeeld is het hoofd van apostel Paulus. Dat zijn bebaarde hoofd in drievoud op de deksel staat, heeft te maken met het voormalige wapen van deze stad, aldus deze  Duitse Wikipediapagina . Dat wapen bestond uit de drie vogels van de heren van Lohn. In de zeventiende eeuw werden de vogels vervangen door het hoofd van Paulus, de patroonheilige van het bisdom Münster. Heel handig werd gebruik gemaakt van een van de legendes die bij Paulus horen. Toen hij op gezag van keizer Nero werd onthoofd, stuiterde zijn hoofd driemaal op de grond. Op de stuiterplaatsen ontstonden bronnen met kristalhelder water.

Problemen op het Duitse spoor brachten Ingrid naar het stationsgebied van Oberhausen. Daar vond zij deze scherp gegoten putdeksel. Op het schild (met bovenop een muurkroon) staan drie vakken met heel wat attributen afgebeeld. Links voor de kijker zien we de mercuriusstaf. Die vonden we al eerder in het Luxemburgse Ettelbrück . Hij staat symbool voor de handel en verkeer in de stad. Rechts een tandwiel, een hamer en een tang als symbool voor de staalindustrie. Onderaan nog een hamer, nu gecombineerd met een moker. Samen verwijzen die naar de mijnbouw in de regio. Bekijk het wapen in kleur op de Duitse Wikipedia . Nog één opvallend feit: de deksel draagt het stempel van de firma Neue Ludwigshütte. Zoek je die gieterij op, dan lijkt ie in 1994 gesloten te zijn. De gieterij stond in het eigen Oberhausen.

Bert bestempelde zijn vondst in Le Mont-Saint-Michel als een wat lullig kleine deksel. Klopt, maar ook die deksels zijn welkom in mijn collectie. Je zou op de deksel van Le Mont-Saint-Michel misschien een afbeelding verwachten die verband houdt met toeristentopper Mont-Saint-Michel. Nee, in het wapen van de gemeente spelen twee zalmen de hoofdrol. De zilveren vissen zwemmen in het huidige wapen geheel vóór twee groene balken. Volgens de Franse Wikipedia is daar toch een fout gemaakt, want in het oude wapen hebben ze hun staarten achter die groene balken. Liever had ik gezien dat de heraldici een verklaring geven voor die zalmen en balken. 

Bert vond deze deksel in de Franse havenstad Saint-Malo. Het is een maaksel van de China North Industries Group Corporation, kortgezegd Norinco, een gigantisch groot Chinees staatsbedrijf. Norinco maakte een duidelijk gegoten deksel voor Saint-Malo. Er is van alles op te zien, zelfs meer dan op het wapen dat de stad nu voert . Het valhek staat symbool voor de versterkte stad. De hermelijn met de wapperdende sjaal die op het hek loopt, is een verwijzing naar Bretagne. Kijk maar eens op het wapen van het oude hertogdom Bretagne , daar zie je hermelijnstaartjes. In de heraldiek heeft (de) hermelijn een bijzondere betekenis. Ook met de spreuk Semper Fidelis betoont de stad nog steeds trouw aan Bretagne. De geketende honden die het schild vasthouden, zijn van latere tijd. De doggen bewaakten de stranden van Saint-Malo. Dat er heraldisch nogal wat aan te merken is op dit wapen lees je op de Franse Wikipedia .

Jan vond deze deksel met het wapen van deelstaat Beieren in het noorden van de stad Regensburg. Dat laatste is een belangrijke toevoeging. Het noordelijke stadsdeel kwam in 1920 bij Regensburg en was daarvoor Beiers. Dat gold niet voor de oude stad Regensburg. Dat was een rijksvrije stad en daarom vind je daar juist putdeksels met het wapen van Stadt Regensburg . Voor de wapens van de deelstaten pakt de Duitse Wikipedia meestal groots uit. In het hoofdstuk Hoheitszeichen lees je alles over dit wapen van Beieren. Afgebeeld is het kleine wapen van de deelstaat. Het ruitjespatroon herkennen voetballiefhebbers meteen van het embleem van Bayern München. Bijzonder is de kroon bovenop het schild. Na het afschaffen van de monarchie in Duitsland kwam deze Volkskrone in de plaats van de koningskroon.

Zoon Jan stuurde een foto op van een putdeksel met het prachtige wapen van de Beierse stad Augsburg. Zijn schoen past er perfect bij. Op de deksel lijkt het wapen te bestaan uit een conifeer in een bloempot, als een koopje bij Intratuin met het netje er nog om. Bestudeer je het wapen op deze  Duitse Wikipediapagina dan blijkt het allemaal heel anders te liggen. Onderaan zien we dan een gouden kapiteel met een olijk gezicht erin verwerkt. Daarop staat een kegel van de alpenden. Die staat sinds 1467 op het wapen van Augsburg, volgens Wiki vanwege de vondst van een fragment van een Romeins grafmonument. De kegel staat symbool voor het verder leven na de dood. Voordat deze Zirbelnuss op het wapen kwam, lag er een tros druiven op het kapiteel. Ongetwijfeld van het antieke ras augster want dan kom je in de buurt van de naam van deze oude stad.

Trots presenteer ik mijn 250ste putdeksel met stadswapen op deze site. En wat voor eentje! Jan (van het werk) vond deze schoonheid in de Litouwse stad Kaunas. Zien we hier een stier, een os of zelfs een oeros? Ik heb er verschillende bronnen op nageslagen, natuurlijk Wiki's in verschillende talen en HotW . Uiteindelijk kwam ik uit bij een collega blogger  uit Litouwen en die houdt het op een stier. Dit dier staat voor kracht, eer en edelmoedigheid. Alleen de edelen mochten erop jagen. Het kruis tussen zijn hoorns vindt zijn oorsprong in de Duitse gemeenschap in de stad en veranderde gaandeweg van ridderkruis naar Latijns kruis. In de Sovjetperiode werd het kruis weggelaten en transformeerde de stier in een wisent. Raimondas Miknevičius mocht in 1993 het nieuwe wapen ontwerpen.

Deze deksel van de Italiaanse stad Sorrento komt uit het archief van Jan.  Veel valt er niet over het stadswapen van Sorrento  te vertellen. Vijf ruitjes op een rij, in een band gerangschikt. Daarboven een kroontje. De anonieme fabrikant heeft er een erg somber geheel van gemaakt. Pak daarom snel het wapen op Wikipedia erbij. Dan blijkt dit stadswapen in alle eenvoud en met die mooie kleuren echt wel stijlvol. En het slappe kroontje op de deksel is hier een serieuze corona muralis of muurkroon .

Uit het digitale fotoalbum van Jan kwam nog zo'n prachtige deksel tevoorschijn. Het is mijn eerste Estse deksel en hij komt uit Tartu. Bovenaan staan een sleutel en een zwaard afgebeeld. Die verwijzen naar Petrus en Paulus, de beschermheiligen van stad en bisdom Tartu. In combinatie met de openstaande poort wijst deze Estse Wikipediapagina  op een leuke bijbedoeling van beide attributen: "de sleutel opent de stadspoorten voor vredestichters, het zwaard verspert de weg voor vijandelijke troepen". De zespuntige ster in de open stadspoort zou je gemakkelijk aan de Heilige Maria kunnen koppelen, maar er is ook een nuchtere verklaring. Met dit symbool als poortvulling onderscheidde het stadswapen van Tartu zich van soortgelijke wapens, bijvoorbeeld dat van Riga waar een leeuwenkop in de poortopening is ingetekend. Het getal 1030 duidt op het jaar dat de stad voor het eerst in de archiefbronnen voorkomt.

Een oude vondst van "Jan van het werk" maar daarom niet minder welkom. Wat een prachtig wapen hebben ze in de Noorse hoofdstad Oslo. Het stadswapen verbeeldt de legende van Hallvard Vebjørnsson , een man die in de elfde eeuw een heldendaad verrichtte, heilig werd verklaard en sinds lange tijd patroonheilige van de stad is. Héél kort: Hallvard beschermt een bedreigde vrouw, tevergeefs want beiden worden vermoord. Bij die moordpartij horen de drie dodelijke pijlen en de molensteen die de held om zijn nek gehangen kreeg toen de moordenaars hem in zee wierpen. Heraldry of the World vertelt nog veel meer details over het wapen. Mooi gestileerde uitvoering door fabrikant Furnes.

Een putdeksel uit de collectie van Jan. Volgens de Exif-gegevens van de foto was hij in 2018 in de Litouwse stad Klaipėda. En dat is voor Jan genoeg bewijs dat hij de foto zelf heeft genomen; schoenen hoeven voor hem er dus niet per se op te staan. De stad heeft een stevige Duitse geschiedenis en stond nog lange tijd bekend onder de naam Memel. Daarom is het niet vreemd dat de Duitse Wikipedia een uitgebreid lemma wijdt aan deze stad en de verklaring van het wapen. Pontificaal in het midden staat de kasteeltoren van de Memelburcht, eromheen nog wat toebehoren om de verdedigende sterkte van de stad te benadrukken. Onder de toren een roeiboot die verwijst naar de ligging aan de Oostzee. De vier sterren staan symbool voor de oude manier van navigatie op zee. Naar mijn mening heeft de Franse fabrikant PAM het wapen te klein op de deksel gezet. Wel is zorgvuldig die merkwaardige "e met punt" erop gezet.  

Met Henk in Tsjechië is een putdekselvondst bijna een garantie. Dit keer vond hij er eentje in Hradec Králové. Dienst Stadswerken van Hradec Králové heeft een superstrakke deksel laten gieten. De dubbelstaartige leeuw is tot in detail weergegeven. De grote letter G die hij in zijn klauwen heeft, roept natuurlijk vragen op. Heel duidelijk staat dat niet in deze beschrijving op de Duitse Wikipediapagina , maar ongetwijfeld is het de beginletter van de oude benaming van de stad: Grecz Reginae . Hoe dat precies zit met de naamgeving van deze Boheemse stad en welke koningin daar in het jaar 1307 dan bij betrokken was, lees je in het hoofdstukje Mittelalter op dezelfde Duitse Wikipagina.

De tweede putdeksel uit de collectie van Jan komt uit Mölndal. De stad behoort tot de agglomeratie Göteborg. Heraldry of the World weet precies hoe het zit met de afgebeelde symbolen op deze deksel. Begin met het middelste symbool; dat is rivier de Mölndalsån. Daarboven staat de schoep van één van de vele watermolens die aan deze rivier lagen. Onder de rivier is een sikkel geplaatst en die verwijst naar het agrarisch verleden van de stad. In het nieuwe logo van de inmiddels stevig geürbaniseerde gemeente Mölndal is de sikkel maar weggelaten en zijn schoep en rivier wat gerestyled. Rest de vraag waarom deze deksel nog het verouderde wapen toont en niet het nieuwe logo. Misschien verraadt het ontwerp de voorkeur van de ambtenaar voor rioolonderhoud?

Jan van mijn werk blijkt ook een prachtige serie foto's van putdeksels-met-stadswapens te hebben. Ik mag de foto's gebruiken voor mijn blog. De komende weken ga ik ze stuk voor stuk posten. Donateur Jan wist niet dat ik graag één of meerdere voeten bij de deksel wil hebben. De deksel uit Luleå is de eerste uit zijn collectie, toch nog met nét de puntjes van zijn sandalen. Na deze lange intro kunnen we kort zijn over het wapen van deze Noord-Zweedse stad. Met de twee afgebeelde sleutels weten we meteen dat we met Sint Petrus te maken hebben, ooit de schutspatroon van de stad. De elkaar kruisende sleutels zien we ook terug in het wapen van het bisdom Luleå.

Arjan vervolgt zijn inzendingen uit Noord-Italiaanse steden met deze deksel uit Palmanova. Een bezoek aan deze vestingstad is een échte aanrader, voegt hij eraan toe. De gevonden deksel is nogal afgesleten. Pak daarom snel het kleurenplaatje op Wikipedia erbij. Dat de palm centraal staat is met zo'n stadsnaam nogal wiedes. Achter de palm bevindt zich een leeuw. Volgens de beschrijving van de  stemma zou die zich in een gehurkte positie moeten zijn. Ik vind het dier meer liggend. Het juist benoemen van de positie van een leeuw ligt heel gevoelig in de heraldiek. Er zijn veel verschillende termen om de houding van de leeuw aan te aanduiden. Meer daarover weten? Lees en kijk dan op deze Wikipediapagina .

Nog zo'n rechthoekige putdeksel uit Italië en wederom was Arjan de vinder. Dat was in de Lombardijse stad Brescia. Eerst de nuchtere beschrijving van het wapen volgens de Italiaanse wiki . Het gaat om een leeuw. Een mannetjesleeuw en dat is op de wiki-afbeelding wel goed te zien, maar op de deksel niet. Belangrijk om te vermelden? Ja, want de bijnaam van de stad Leonessa d’Italia zou anders doen vermoeden. Heraldry of the World heeft een aardige toevoeging op deze beschrijving. Herakles zou volgens de overlevering aan de wieg van de bouw van de stad hebben gestaan. Deze Griekse held, getooid in het vel van de leeuw van Nemea, versloeg bij het iets verderop gelegen Idromeer de hydra, een veelkoppige slang. Op de putdeksel zien we dus feitelijk Herakles of Hercules.