Putdeksels met stadswapens

Problemen op het Duitse spoor brachten Ingrid naar het stationsgebied van Oberhausen. Daar vond zij deze scherp gegoten putdeksel. Op het schild (met bovenop een muurkroon) staan drie vakken met heel wat attributen afgebeeld. Links voor de kijker zien we de mercuriusstaf. Die vonden we al eerder in het Luxemburgse Ettelbrück . Hij staat symbool voor de handel en verkeer in de stad. Rechts een tandwiel, een hamer en een tang als symbool voor de staalindustrie. Onderaan nog een hamer, nu gecombineerd met een moker. Samen verwijzen die naar de mijnbouw in de regio. Bekijk het wapen in kleur op de Duitse Wikipedia . Nog één opvallend feit: de deksel draagt het stempel van de firma Neue Ludwigshütte. Zoek je die gieterij op, dan lijkt ie in 1994 gesloten te zijn. De gieterij stond in het eigen Oberhausen.

Bert bestempelde zijn vondst in Le Mont-Saint-Michel als een wat lullig kleine deksel. Klopt, maar ook die deksels zijn welkom in mijn collectie. Je zou op de deksel van Le Mont-Saint-Michel misschien een afbeelding verwachten die verband houdt met toeristentopper Mont-Saint-Michel. Nee, in het wapen van de gemeente spelen twee zalmen de hoofdrol. De zilveren vissen zwemmen in het huidige wapen geheel vóór twee groene balken. Volgens de Franse Wikipedia is daar toch een fout gemaakt, want in het oude wapen hebben ze hun staarten achter die groene balken. Liever had ik gezien dat de heraldici een verklaring geven voor die zalmen en balken. 

Bert vond deze deksel in de Franse havenstad Saint-Malo. Het is een maaksel van de China North Industries Group Corporation, kortgezegd Norinco, een gigantisch groot Chinees staatsbedrijf. Norinco maakte een duidelijk gegoten deksel voor Saint-Malo. Er is van alles op te zien, zelfs meer dan op het wapen dat de stad nu voert . Het valhek staat symbool voor de versterkte stad. De hermelijn met de wapperdende sjaal die op het hek loopt, is een verwijzing naar Bretagne. Kijk maar eens op het wapen van het oude hertogdom Bretagne , daar zie je hermelijnstaartjes. In de heraldiek heeft (de) hermelijn een bijzondere betekenis. Ook met de spreuk Semper Fidelis betoont de stad nog steeds trouw aan Bretagne. De geketende honden die het schild vasthouden, zijn van latere tijd. De doggen bewaakten de stranden van Saint-Malo. Dat er heraldisch nogal wat aan te merken is op dit wapen lees je op de Franse Wikipedia .

Jan vond deze deksel met het wapen van deelstaat Beieren in het noorden van de stad Regensburg. Dat laatste is een belangrijke toevoeging. Het noordelijke stadsdeel kwam in 1920 bij Regensburg en was daarvoor Beiers. Dat gold niet voor de oude stad Regensburg. Dat was een rijksvrije stad en daarom vind je daar juist putdeksels met het wapen van Stadt Regensburg . Voor de wapens van de deelstaten pakt de Duitse Wikipedia meestal groots uit. In het hoofdstuk Hoheitszeichen lees je alles over dit wapen van Beieren. Afgebeeld is het kleine wapen van de deelstaat. Het ruitjespatroon herkennen voetballiefhebbers meteen van het embleem van Bayern München. Bijzonder is de kroon bovenop het schild. Na het afschaffen van de monarchie in Duitsland kwam deze Volkskrone in de plaats van de koningskroon.

Zoon Jan stuurde een foto op van een putdeksel met het prachtige wapen van de Beierse stad Augsburg. Zijn schoen past er perfect bij. Op de deksel lijkt het wapen te bestaan uit een conifeer in een bloempot, als een koopje bij Intratuin met het netje er nog om. Bestudeer je het wapen op deze  Duitse Wikipediapagina dan blijkt het allemaal heel anders te liggen. Onderaan zien we dan een gouden kapiteel met een olijk gezicht erin verwerkt. Daarop staat een kegel van de alpenden. Die staat sinds 1467 op het wapen van Augsburg, volgens Wiki vanwege de vondst van een fragment van een Romeins grafmonument. De kegel staat symbool voor het verder leven na de dood. Voordat deze Zirbelnuss op het wapen kwam, lag er een tros druiven op het kapiteel. Ongetwijfeld van het antieke ras augster want dan kom je in de buurt van de naam van deze oude stad.

Trots presenteer ik mijn 250ste putdeksel met stadswapen op deze site. En wat voor eentje! Jan (van het werk) vond deze schoonheid in de Litouwse stad Kaunas. Zien we hier een stier, een os of zelfs een oeros? Ik heb er verschillende bronnen op nageslagen, natuurlijk Wiki's in verschillende talen en HotW . Uiteindelijk kwam ik uit bij een collega blogger  uit Litouwen en die houdt het op een stier. Dit dier staat voor kracht, eer en edelmoedigheid. Alleen de edelen mochten erop jagen. Het kruis tussen zijn hoorns vindt zijn oorsprong in de Duitse gemeenschap in de stad en veranderde gaandeweg van ridderkruis naar Latijns kruis. In de Sovjetperiode werd het kruis weggelaten en transformeerde de stier in een wisent. Raimondas Miknevičius mocht in 1993 het nieuwe wapen ontwerpen.

Deze deksel van de Italiaanse stad Sorrento komt uit het archief van Jan.  Veel valt er niet over het stadswapen van Sorrento  te vertellen. Vijf ruitjes op een rij, in een band gerangschikt. Daarboven een kroontje. De anonieme fabrikant heeft er een erg somber geheel van gemaakt. Pak daarom snel het wapen op Wikipedia erbij. Dan blijkt dit stadswapen in alle eenvoud en met die mooie kleuren echt wel stijlvol. En het slappe kroontje op de deksel is hier een serieuze corona muralis of muurkroon .

Uit het digitale fotoalbum van Jan kwam nog zo'n prachtige deksel tevoorschijn. Het is mijn eerste Estse deksel en hij komt uit Tartu. Bovenaan staan een sleutel en een zwaard afgebeeld. Die verwijzen naar Petrus en Paulus, de beschermheiligen van stad en bisdom Tartu. In combinatie met de openstaande poort wijst deze Estse Wikipediapagina  op een leuke bijbedoeling van beide attributen: "de sleutel opent de stadspoorten voor vredestichters, het zwaard verspert de weg voor vijandelijke troepen". De zespuntige ster in de open stadspoort zou je gemakkelijk aan de Heilige Maria kunnen koppelen, maar er is ook een nuchtere verklaring. Met dit symbool als poortvulling onderscheidde het stadswapen van Tartu zich van soortgelijke wapens, bijvoorbeeld dat van Riga waar een leeuwenkop in de poortopening is ingetekend. Het getal 1030 duidt op het jaar dat de stad voor het eerst in de archiefbronnen voorkomt.

Een oude vondst van "Jan van het werk" maar daarom niet minder welkom. Wat een prachtig wapen hebben ze in de Noorse hoofdstad Oslo. Het stadswapen verbeeldt de legende van Hallvard Vebjørnsson , een man die in de elfde eeuw een heldendaad verrichtte, heilig werd verklaard en sinds lange tijd patroonheilige van de stad is. Héél kort: Hallvard beschermt een bedreigde vrouw, tevergeefs want beiden worden vermoord. Bij die moordpartij horen de drie dodelijke pijlen en de molensteen die de held om zijn nek gehangen kreeg toen de moordenaars hem in zee wierpen. Heraldry of the World vertelt nog veel meer details over het wapen. Mooi gestileerde uitvoering door fabrikant Furnes.

Een putdeksel uit de collectie van Jan. Volgens de Exif-gegevens van de foto was hij in 2018 in de Litouwse stad Klaipėda. En dat is voor Jan genoeg bewijs dat hij de foto zelf heeft genomen; schoenen hoeven voor hem er dus niet per se op te staan. De stad heeft een stevige Duitse geschiedenis en stond nog lange tijd bekend onder de naam Memel. Daarom is het niet vreemd dat de Duitse Wikipedia een uitgebreid lemma wijdt aan deze stad en de verklaring van het wapen. Pontificaal in het midden staat de kasteeltoren van de Memelburcht, eromheen nog wat toebehoren om de verdedigende sterkte van de stad te benadrukken. Onder de toren een roeiboot die verwijst naar de ligging aan de Oostzee. De vier sterren staan symbool voor de oude manier van navigatie op zee. Naar mijn mening heeft de Franse fabrikant PAM het wapen te klein op de deksel gezet. Wel is zorgvuldig die merkwaardige "e met punt" erop gezet.  

Met Henk in Tsjechië is een putdekselvondst bijna een garantie. Dit keer vond hij er eentje in Hradec Králové. Dienst Stadswerken van Hradec Králové heeft een superstrakke deksel laten gieten. De dubbelstaartige leeuw is tot in detail weergegeven. De grote letter G die hij in zijn klauwen heeft, roept natuurlijk vragen op. Heel duidelijk staat dat niet in deze beschrijving op de Duitse Wikipediapagina , maar ongetwijfeld is het de beginletter van de oude benaming van de stad: Grecz Reginae . Hoe dat precies zit met de naamgeving van deze Boheemse stad en welke koningin daar in het jaar 1307 dan bij betrokken was, lees je in het hoofdstukje Mittelalter op dezelfde Duitse Wikipagina.

De tweede putdeksel uit de collectie van Jan komt uit Mölndal. De stad behoort tot de agglomeratie Göteborg. Heraldry of the World weet precies hoe het zit met de afgebeelde symbolen op deze deksel. Begin met het middelste symbool; dat is rivier de Mölndalsån. Daarboven staat de schoep van één van de vele watermolens die aan deze rivier lagen. Onder de rivier is een sikkel geplaatst en die verwijst naar het agrarisch verleden van de stad. In het nieuwe logo van de inmiddels stevig geürbaniseerde gemeente Mölndal is de sikkel maar weggelaten en zijn schoep en rivier wat gerestyled. Rest de vraag waarom deze deksel nog het verouderde wapen toont en niet het nieuwe logo. Misschien verraadt het ontwerp de voorkeur van de ambtenaar voor rioolonderhoud?

Jan van mijn werk blijkt ook een prachtige serie foto's van putdeksels-met-stadswapens te hebben. Ik mag de foto's gebruiken voor mijn blog. De komende weken ga ik ze stuk voor stuk posten. Donateur Jan wist niet dat ik graag één of meerdere voeten bij de deksel wil hebben. De deksel uit Luleå is de eerste uit zijn collectie, toch nog met nét de puntjes van zijn sandalen. Na deze lange intro kunnen we kort zijn over het wapen van deze Noord-Zweedse stad. Met de twee afgebeelde sleutels weten we meteen dat we met Sint Petrus te maken hebben, ooit de schutspatroon van de stad. De elkaar kruisende sleutels zien we ook terug in het wapen van het bisdom Luleå.

Arjan vervolgt zijn inzendingen uit Noord-Italiaanse steden met deze deksel uit Palmanova. Een bezoek aan deze vestingstad is een échte aanrader, voegt hij eraan toe. De gevonden deksel is nogal afgesleten. Pak daarom snel het kleurenplaatje op Wikipedia erbij. Dat de palm centraal staat is met zo'n stadsnaam nogal wiedes. Achter de palm bevindt zich een leeuw. Volgens de beschrijving van de  stemma zou die zich in een gehurkte positie moeten zijn. Ik vind het dier meer liggend. Het juist benoemen van de positie van een leeuw ligt heel gevoelig in de heraldiek. Er zijn veel verschillende termen om de houding van de leeuw aan te aanduiden. Meer daarover weten? Lees en kijk dan op deze Wikipediapagina .

Nog zo'n rechthoekige putdeksel uit Italië en wederom was Arjan de vinder. Dat was in de Lombardijse stad Brescia. Eerst de nuchtere beschrijving van het wapen volgens de Italiaanse wiki . Het gaat om een leeuw. Een mannetjesleeuw en dat is op de wiki-afbeelding wel goed te zien, maar op de deksel niet. Belangrijk om te vermelden? Ja, want de bijnaam van de stad Leonessa d’Italia zou anders doen vermoeden. Heraldry of the World heeft een aardige toevoeging op deze beschrijving. Herakles zou volgens de overlevering aan de wieg van de bouw van de stad hebben gestaan. Deze Griekse held, getooid in het vel van de leeuw van Nemea, versloeg bij het iets verderop gelegen Idromeer de hydra, een veelkoppige slang. Op de putdeksel zien we dus feitelijk Herakles of Hercules.

Na veel Zweeds putdekselgeweld in de afgelopen weken, is er nu weer een inzending uit Italië. Arjan vond een deksel in havenstad Genua. Arjans inzending betreft een stevig gebruikt, rechthoekig exemplaar. Centraal staat een schild met daarin een Latijns kruis waarbij de verticale arm langer is dan de horizontale. Op de vlag van de stad is het kruis juist uitgerekt en is de horizontale arm veel langer dan de verticale. Toch verwijzen beide kruisen naar Sint Joris, een heilige die in de twaalfde eeuw grote populariteit genoot onder de kruisvaarders en bij ridderorden. San Giorgio is dan ook de patroonheilige van Genua. Twee griffioenen zorgen ervoor dat het schild niet omvalt. Bekijk hier het wapen in kleur en lees hier  op de Duitse wiki een korte beschrijving.

Een inzending van Michel. Hij zag in Stockholm deze deksel. Meestal zien we het stadswapen in het hart van de deksel geplaatst, maar in de Zweedse hoofdstad kiezen ze voor een andere aanpak. Afgebeeld is de nog frisse Erik IX, tien jaar lang koning van Zweden (1150-1160). Hij staat ook bekend als Erik de Heilige en is behalve beschermheilige van de stad ook die van het land. Erik werd bij een samenzwering vermoord in Uppsala en daar hoort natuurlijk een legende bij. Die lees je op deze Wikipagina .

Wismar is een Hanzestad van formaat. Blij dat ik er eens kwam en heel fijn dat ik er deze mooie deksel vond. Nooit zag ik op Wikipedia zo'n lap tekst voor de duiding van een stadswapen. Neem er gerust tien minuten leestijd voor. Samengevat: de vissen verwijzen naar de haringvangst. De boot is een kogge, kenmerkend vaartuig voor de Hanze waarvan Wismar een belangrijk lid was.  De stierenkop op het zeil wijst op de vorstelijke heerschappij over de stad. Op de boeg van de kogge staat een meeuw die over zijn schouder kijkt. Al met al een fraai plaatje. 

Een stuga was er voor ons niet beschikbaar in de contreien van Ängelholm, maar gelukkig vond ik in het gehucht Starby wel deze deksel met het gemeentewapen. Volgens Heraldry of the World duiden de twee zalmen op de visvangst in rivier de Rönne die uitmondt in het Kattegat. Bijzonder is het engeltje dat boven de vissen hangt. Lang werd de naam van de stad geschreven als Engelholm en daarom ligt voor de naamsverklaring een verwijzing naar een engel of Engeland voor de hand. Toch denkt de Zweedse Wikipediapagina voor dit stadje er anders over. Ängel zou eerder verwijzen naar bocht of hoek (van de Rönne) of zelfs een beroep.

Deze deksel met het wapen van de stad Helsingborg vond ik in het dorp Klippan. Dorp en stad liggen wel 35 kilometer van elkaar. Ja, ook afgedwaalde deksels mogen in de collectie.  De Duitse wiki heeft een eigen hoofdstukje voor het wapen van deze Zweedse stad. Het is een stadsmuur met centraal een toren. Dat moet welhaast een kerktoren zijn en niet de middeleeuwse Kärnantoren die er nu nog steeds staat, maar bij de invoering van de stadszegel nog niet, ontdekten Zweedse archeologen.